• تلفنهای تماس: 88882701 و 09924369744

زالو، جراح کوچک

تعداد بازدید : 156
تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۱۲

تاریخچه زالودرمانی :

زالو از 2500 سال قبل در هند، يونان، روم، ايران و سپس در اروپا مورد استفاده پزشكي داشته است. در قرن نوزدهم از اين جانور كوچك براي درمان هر دردي از جمله سردرد، تب، زخم‌هاي عفوني شده، دمل و آبسه، ورم‌ها، هموروئيد و . . . استفاده مي‌شده است. بدليل اثر ضد انعقادي هيرودين (Hirudin) بزاق زالو، امروزه در تحقيقات جديد ثابت شده است كه پس از عمل جراحي آنژيوپلاستي قلب و بطور كلي در بيماري‌هاي كرونري قلب، زالو مي‌تواند نقش مؤثري ايفا كند و Risk جراحي و Side Effect و خطر حملات قلبي را به حداقل كاهش دهد. در هندوستان 20بيمار با واريس اندام تحتاني (پيشرفته) كانديد زالو درماني شده و پاسخ درماني شگفت‌آوري مشاهده شده و تمامي بيست نفر (100% بيماران مورد مطالعه) كاملاً درمان شدند.

زالو کرمي است لزج، چسبنده، خون آشام و به دليل صفات فوق چندش آميز است و نفرت انگيز. در ادبيات ما «زالوصفت» به آدم هايي مي گويند که از ديگران بهره کشي مي کنند و در واقع به آنها مي چسبند و خون آنها را مي مکند. اغلب ما از اين جانور تجسم نامأنوس داريم. زالو در مزارع برنج به ساق پا يا دست هاي دختران و زنان شاليکار که بوته هاي ظريف برنج را نشا مي کنند مي چسبد و آب باتلاق را از خون آنها رنگين مي کند. زالو از آب دلو يا جرعه اي آب چشمه که رهگذري تشنه براي آشاميدن بدان روي مي آورد داخل گلو و بيني او مي شود و ناراحتي خوف انگيزي پديد مي آورد. به خاطر نفرت از اين کرم ترسناک در دوران کودکي وقتي آن را از جويباري شکار مي کرديم بر آن نمک مي پاشانديم. ذرات نمک پوست براق و لزج زالو را مي خورد و ذوب مي کرد و زالو زير شکنجه وول مي خورد و ما کيف مي کرديم.   

آيا واقعاً زالو مستحق اين همه لعن و نفرين و مستوجب اين مجازات تلخ است؟   

حداقل تاريخ طب گواه آن است که خدمتي که زالو به نوع بشر کرده است بيشتر از تمام زيان هايي است که براي وي برمي شمارند.استفاده از زالويي به نام زالوي پزشکي (Hirudo medicinalis) براي بسياري از بيماري ها از ديرباز نمودار سودمندي هاي شايان اين جانور بدنام است. کارايي مناسب زالو در طب و دامپزشکي سبب اختصاص دادن حوضچه هايي براي پرورش زالو در ممالک مختلف شده است. در روسيه زالو از رقم هاي مهم صادراتي محسوب مي شود. سابق بر اين از اقلام صادرات و واردات کشورهاي اروپايي به شمار مي آمد و گفتني است که در سال 1850 کشور فرانسه صد ميليون زالو از کشورهاي ديگر خريداري کرد.  

استفاده از زالوی طبی برای درمان برخی بیماریها در ایران قدمتی چندین ساله دارد که از جمله موارد مکتوب آن اشاره ابوعلی سینا به استفاده از آن در درمان بسیاری از بیماریها در کتب مختلف از جمله قانون می باشد . متاسفانه استفاده نا صحیح و عدم انجام به بررسیهای تکمیلی در مورد خواص این موجود زنده باعث حذف استفاده از آن به مرور زمان گردید و باز با هزاران تا سف چون همیشه این مورد طبی ، اسلامی و ایرانی نیز در چند دهه اخیر طی تحقیقات بالینی و آزمایشگاهی و استناد به مدارک قدیمی ایرانی ممالک اروپایی و آمریکایی مجددا جهت درمان بسیاری از بیماریها چه به صورت مستقیم و چه به صورت استفاده از آنزیمهای استخراج شده از زالوی طبی مورد استفاده قرار گرفت .

جانورشناسان تاكنون 650 نوع زالو را شناسايي كرده‌اند كه 50 نوع آن از خون پستانداران تغذيه مي‌كنند.

برخي از انواع زالو فوق‌العاده خطرناك و بيماريزا مي‌باشند اما گونه‌هاي متعددي از زالوها وجود دارند كه اثرات درماني جالب توجهي دارند. ماده آنتي كوآگولان (ضد انعقادي) كه در بزاق زالو موجود است بنام هيرودين موجب رقيق شدن خون، بازشدن عروق بسته و بالطبع افزايش خون‌رساني و اكسيژناسيون موضع مي‌گردد. پيش‌بيني مي‌گردد حداقل يكصد نوع ماده ويژه با اثرات درماني گوناگون توسط زالو ترشح مي‌شود. اكنون در شمار كثيري از كلينيكهاي معتبر اروپا و آمريكا از زالو جهت رقيق شدن خون متعاقب آنژيوپلاستي قلب، گرافتهاي پوستي و پيوند اعضاء ( جهت تسريع خونرساني موضع و پيشگيري از انعقاد خون در عروق)، واريس، ضايعات پوستي و زيبايي پوست و حتي تقويت سيستم ايمني بدن، استفاده طبّي بعمل مي‌آيد.

حتي كشورهايي نظير روسيه و انگلستان از ره‌آورد صادرات زالو درآمد هنگفتي براي اقتصادشان فراهم كرده‌اند. در طب سنتي ايرانيان كاربرد زالو بسيار وسيع بوده و در بيماري‌هاي خوني و عفوني، فشارخون، سكته قلبي، بيماري‌هاي چشمي، پوستي، واريس، بواسير، آبسه‌هاي چركي و . . . مورد استفاده قرار گرفته است.

در طب افواهي (عاميانه) مردم ايران نيز,  زالو همانند حجامت و فصد بعنوان يك رفتار درماني و پيشگيري پذيرفته شده و شناخته شده حضور داشته است و مردم شهر و روستاي ايران مي‌دانستند كه علاج بسياري عفونتها و زخم‌ها و كسالت‌هاي بدن با زالو اندازي ممكن است.

ريكاو و كولين آمريكايي در مقاله‌اي تحت عنوان كاربردهاي نوين زالو درماني گزارش اثر شگفت‌انگيز زالو درماني در بهبودي پيوند Rejecct شده انگشت قطع شده دست يك كودك سه ساله و گرافت عضلاني گردن يك مرد 67 ساله را قيد كرده‌اند.

سابقه زالو تراپي به 1500 سال قبل از ميلاد در مصر باستان بر مي‌گردد. در قرن 19 در آمريكا از زالو براي درمان هموروئيد، بيماري‌هاي لثه و دهان و بيماري‌هاي متنوع ديگري استفاده مي‌شد.

مشاهده مردي كه پاي گانگرن شده وي (كه در آستانه Amputation قرار داشت) توسط زالواندازي، نجات‌يافته بود انگيزه تحقيق ما روي زالو و جايگاه درماني زالو در طب آلوپاتي و آلترناتيو شد.

زالو جزو نرمتنان تك‌جنسي مي‌باشد . زالوي طبي Hirudo Medicinalis نام دارد و مشخصه آن نوارهاي سبز زيتوني تا سبز لجني در پشت آن است. زالوهاي سياه‌رنگ يا سرمه‌اي رنگ و يا زالوي بسيار درشت (بزرگ‌تر از 12 سانتيمتر) اغلب نامناسب و خطرناك مي‌باشند.

 

نظر حکمای اسلامی پیرامون زالو درمانی :

حكيم جرجاني در كتاب سوم ذخيره خوارزمشاهي اشاره‌اي به نحوه استعمال زالو و جايگاه درماني آن كرده منفعت زالواندازي را بيشتر در بيماري‌هاي پوستي مي‌داند و معتقد است ابتدا بايد تن را با فصد و مسهل پاكيزه كرد و سپس زالو انداخت.

شيخ‌الرئيس ابن‌سينا باب مبسوطي پيرامون زالو دارد و چنين مي‌فرمايند :

«از زالوهايي كه كرك ‌ريز و نرم دارند يا لاجوردي رنگ هستند پرهيز كنيد زيرا دچار غشي، خونريزي، تب، سستي و قرحه‌هاي بدخيم خواهيد شد. از زالويي استفاده شود كه در آب‌هاي خزه‌دار كه محل زيست قورباغه‌هاست نمو كرده و نه زالويي كه در آبهاي گل‌آلود سياه بوده است. زالو بهتر است «حجامت» خون تباه را از عمق بدن بيرون مي‌كشد. زالو را ابتدا سرازير نگهداريد تا استفراغ كند و محتويات شكمش بيرون آيد سپس اندكي خون بره به او بدهيد. سپس مواد چسبنده و كثيف بدن او را با بوراكس پاك كنيد  استفاده از مواد صابوني عطردار مضر است و جايي را كه مي‌خواهيد زالو بگذاريد با دست مالش دهيد تا سرخ شود. اگر جاي زالو انداختن را با گل سرشور يا خون اندود كنند. زالو بهتر مي‌چسبد. بهتر آن است كه پس از جدا شدن زالو، محل گزش او را حجامت برنهيد تا احياناً اگر آزاري و عفونتي براثر نيش زالو عارض شده، از بين برود اگر پس از زالو اندازي خون بند نمي‌آيد مازوج سوخته، نوره، خاكستر يا سوده نرم  يا پودر باقلا و زردچوبه استعمال شود. زالو اندازي براي بيماري‌هاي پوست از قبيل جوش‌ها، دمل‌ها، لكه‌هاي سياه و نقطه‌هاي سياه و سپيد و . . . مفيد است.»

در طب عاميانه نيز زالو در كوچه و بازار به فروش مي‌رسيده و تا حدود سي‌سال قبل، همه مي‌دانستند كه براي علاج زخم چركين و دمل بهترين درمان زالو اندازي است. يا براي پيشگيري از فساد دهان و لثه و داشتن دندانهاي محكم بايد بناگوش را زالو گذاشت. مخبرالسلطنه در كتاب خاطرات و خطرات حكايتي جالب نقل مي‌كند : «جهانگيرخان وزير صنايع دچار قانقريا شد و دكتر تولوزان فرانسوي (پزشك مخصوص دربار) دستور به قطع پاي ايشان داد. آشنايان جهانگيرخان با قطع پا مخالفت ورزيده و ميرزاحسن‌خان جراح‌باشي محله را به عيادت جهانگيرخان آوردند. او پس از معاينه گفت به من يازده روز فرصت دهيد تا اين پا را معالجه كنم. ميرزاحسن در سه نوبت زالوي زيادي به پاي بيمار انداخت و پس از يازده روز از تولوزان فرانسوي دعوت كردند كه پا را ملاحظه كند. تولوزان وقتي پا را ديد، بهبود آن را تأييد كرد و از اينكه قبلاً به ميرزاحسن ناسزا گفته بود معذرت خواهي كرد و دويست تومان به ميرزاحسن داد».

زالو اندازي جزو سنت‌هاي درماني پذيرفته شده و به همان معروفيت و مقبوليت حجامت و فصد (رگ‌زني) بين توده‌هاي مردم رواج داشت. آري اين حيوان يك گرمي به ظاهر مشمئز كننده طي ساليان دراز بيماري‌هاي صعب‌العلاجي را براحتي درمان مي‌كرد و بيماران را از صرف هزينه‌هاي گزاف، بريده شدن از اندام‌ها، بد شكل شدن پوست، فلج شدن ناشي از سكته مغزي و . . نجات مي‌داده است. تأييد اين نظر را با پرسش از افراد 40سال ببالا مي‌توانيد جستجو كنيد.

بررسی های دقیق ابن سینا در مورد ساختمان بدن زالو و زالو درمانی، و ترجمه ی آثار او، به لاتین سبب آشنایی اطبای غرب با زالو درمانی نوین شد و موسساتی به وجود آمد که جهت جمع آوری زالو تعدادی زالو گیر حرفه یی داشتند که پس از شکار زالو، آنها را در اختیار موسسه ی مربوطه قرار می دادند تا پس از بسته بندی به مشتریان تحویل دهند.

باید توجه داشته باشیم که خون گیری از بیماران یکی از اصول پایه در طب قدیم مشرق زمین بود و گرفتن خون از بیماران به سه روش انجام می گرفت، فصد، حجامت و زالو انداختن.از روشهای مذکور، فصد و زالو درمانی مورد توجه اطبای غرب قرار گرفت، ولی حجامت مقبولیت عام نیافت، و علت آن این بود که برای حجامت لازم بود تا از یک وسیله ی شاخ مانند به نام «شاخ حجامت» (جهت بادکش کردن پوست) استفاده شود که شبیه بوق ساحران در قرون وسطی اروپا بود و اطبای غرب از بیم اتهام به جادوگری از انجام حجامت و به کارگیری وسیله ی مذکور خودداری کردند.

رازی و ابن سینا هر دو روی سه روش خونگیری کار کردند و پس از ترجمه ی آثار ابن سینا، زالو شناسی و زالو درمانی در غرب رواج یافت و کتب مرجع در این مباحث تدوین شد و انواع زالوهای اروپایی از نظر علمی مورد طبقه بندی قرار گرفتند.

ولی مرجع اصلی زالو شناسی غرب، مطالعات علمی ابن سینا بود و او بود که انواع زالوهای سمی و غیر سمی را تفکیک کرد. ابن سینا در مورد آناتومی زالو تحقیقات دقیقی نمود و بیان نمود که زالو دارای سه فک است که به کمک آنها پوست را می شکافد، این نظریه (دارا بودن سه فک در زالو) برای اولین بار توسط ابن سینا بیان شد.

ابن سینای بزرگ در مورد مکانهای به دست آوردن زالو دارای نظریه ی خاص خود بود و معتقد بود که زالوئی که در آب جاری زندگی می کند بدون سم می باشد، همچنین زالوهائی که در برکه های دارای گیاه زندگی می کنند بدون سم هستند و در عوض زالوهایی که بر بدن خود، دارای موهای شبیه پشم می باشند و آنهایی که به رنگ رنگین کمان هستند سمی می باشند.

ابن سینا معتقد بود که زالو انداختن از فصد ، مفیدتر است، زیرا فصد، خون سطحی بدن را خارج می کند(خون سیاهرگی). ولی زالو خون را از عمق بدن خارج می نماید.ابن سینا جهت درمان بواسیر(هموروئید)، زالو انداختن را توصیه می کند. یک نکته ی جالب در نظریات ابن سینا در مورد زالو درمانی، این است که او معتقد بود که در موقع زالو انداختن باید وسایل جلوگیری از خون ریزی بر بالین بیمار آمده باشد، زیرا بعضی از افراد به دلیل آنکه ماده انعقادی کمتری دارند، دچار خونریزی شدیدتر می شوند، و این امر می رساند که ابن سینای بزرگ در مورد خون شناسی دارای مطالعاتی بوده است. او به تجربه دریافته بود که افراد از لحاظ سرعت انعقاد خون متفاوت می باشند و ماده یی در خون وجود دارد که به انعقاد خون کمک می نماید.

بنابراین دانش خون شناسی ابن سینا چند قرن جلوتر از زمان خودش قرار داشت.ابن سینا در مورد فصد و حجامت نیز دارای نظریاتی بوده است که در کتاب«قانون» خود به تفصیل به این مباحث پرداخته است. او معتقد بود که حجامت بعد از غذا خوردن صحیح نیست و روز اول و آخر هر ماه نیز از لحاظ زمانی، مناسب این کار نمی باشد. ابن سینا چهاردهم هر ماه را مناسب حجامت می دانست و با این نظریه نشان داد که از تاثیر قوه ی جاذبه ی اجرام سماوی و کره ی ماه بر زمین آگاهی دارد. چون نیروی جاذبه کره ی ماه در شب چهاردهم ماه،(به دلیل بدر کامل) قوی تر از سایر مواقع می باشد و باعث بالا آمدن آب دریاها (مد) می گردد و بر مایعات بدن آدمی و خون نیز همین تاثیر را دارد. در کتاب ذخیره ی خوارزمشاهی تالیف جرجانی، مبحثی مربوط به زالو انداختن وجود دارد که اقتباس از آثار ابن سینا می باشد.

در نتیجه، مشاهدات و مطالعات و تحقیقات، ابن سینا، دانشمند عالیقدر ایرانی، مرجعی جهت استفاده ی دانشمندان ایرانی و غربی در مورد زالو شناسی و زالو درمانی می باشد.

ديدگاه حكيم جرجاني پيرامون زالو درماني :

جرجاني معتقد است بهترين زالو، زالوي موجود در آب‌هاي پاكيزه است و شكل او بايد همانند دم موش باشد و شكم او سرخ و پشت او سبز و سرش كوچك باشد و او نيز معتقد است منفعت زالو بيشتر در بيماري‌هاي پوستي مانند ريش بلخي، قوبا، سعفه و . . . مي‌باشد. طريقه استعمال و موارد احتياطي كه جرجاني برشمرده همان ديدگاه بوعلي‌سيناست كه از تكرار آن صرف‌نظر مي‌كنيم. نكته بارز افتراق ديدگاه جرجاني با تمام حكما درباره كاربرد زالو اين جمله او در كتاب ذخيره است كه مي‌فرمايد : «نخست تن را به فصد و مسهل پاك بايد كرد و سپس ديوچه (زالو) را فراز گذاريد تا منفعت او پديد آيد»

زالو از نظر رازي و ابن سينا

پزشکان نام آور اسلامي چون ابن سينا و رازي اشاره هاي فراواني داشته اند که با علم به زيان اين جانور موارد استفاده بجا و مناسب آن را در بيماري مي دانستند. در يکي از شرح حال هاي کتاب الحاوي آمده است که جواني در اثر قي خون آلود به حالت احتضار افتاده بود پزشکان از وي قطع اميد کرده بودند. وقتي رازي را بر بالين بيمار آوردند پس از گرفتن تاريخچه دقيق از بيمار بر وي معلوم شد که اخيراً اين جوان سفري داشته و در طول راه از آب چشمه نوشيده است. دستور داد سطلي از مواد محرک و قي آور را به جوان خوراندند پس از آن او را به تخليه نيرومند معده واداشت. در ميان مواد مستفرغه زالويي که از فرط مکيدن خون جثه اي عظيم پيدا کرده بود مشاهده شد و جوان محتضر از مرگ حتمي نجات يافت.   

ابن سينا در کتاب قانون به مسافران سفارش مي کند که به هنگام آشاميدن آب از چاه ها و چشمه ها به ويژه در تاريکي شب دقت فراواني کنند چون که ممکن است آلوده به زالو باشد. ابن سينا با شناخت نبو غ آميز خود بر تمام علوم و فنون و قدمت انواع و اقسام زالوها را به رنگ و شکل و اندازه تشخيص مي داده و زالو هاي مفيد را از مضر جدا مي کرده است.  

او زالوهايي را که به رنگ ماش و متمايل به سبز با خطوط زرنيخي در طول پشت يا زالوي سرخ مايل به زرد با حاشيه منور يا زالوهاي جگري رنگ و زالوهايي که داراي سر کوچک بوده باشند يا آنهايي که شبيه دم موش يا ملخ ريز باشند از زالوهاي مطلوب و مفيد معرفي مي کند و معتقد است که زالوهاي شکم قرمز بهتر از زالوهاي پشت سبز هستند به ويژه آنکه از آب جاري گرفته شده باشند و به زعم ابن سينا زالو خون را بهتر از حجامت از عمق بدن بيرون مي کشد.

ابن سينا طرز زالو گرفتن را بدين گونه شرح مي دهد که پس از صيد کردن و سرازير نگهداشتن زالو براي تخليه معده خون بره با خون جانور ديگري را به نزد او مي آورند تا به عنوان پيش غذا ميل کند پس از پاک کردن بدن زالو با اسفنج نرم او را در آب پاک حمام مي کنند و پس از شست و شوي پوست و مالش منطقه اي که خون بايد گرفته شود زالو را در محل مي چسبانند.

ابن سينا سفارش مي کند که مواد بند آورنده خون در هنگام زالو گرفتن بايد در دسترس باشد. ابن سينا زالو گرفتن را در بيماري هاي پوست از قبيل جوش ها، دمل هاي صورت و لک و پيس سودمند مي دانست.  

ابن سينا از قول هندي ها نقل کرده است که پاره اي از زالوها سمي هستند. او تاکيد مي کند که زالوهاي با سر درشت و به رنگ سرمه اي يا سبز يا داراي کرک هاي ريز و نرم يا زالوهايي که شبيه مارماهي با خطوط لاجوردي و به رنگ بوقلموني هستند سمي اند و بايد از آنها اجتناب شود.ابن سينا اين زالوها را موجد دمل، غش، خونريزي، تب، ضعف و قرحه هاي بدخيم قلمداد مي کند و معتقد است زالوهايي که از آب هاي کثيف و گل آلود شکار مي شوند نامناسب هستند.

او در عوض زالوهاي صيد شده از آب خزه دار و محل زندگي قورباغه ها را مناسب مي داند و تاکيد مي کند اگر کسي منکر اين شد و زالوي همزيست با قورباغه را زيان آور شمرد خلاف به عرض شما رسانده و گوش به حرف او ندهيد، در دايره المعارف بريتانيا برخلاف مندرجات متن قانون تصريح شده است که زالوي سمي وجود ندارد و هيچ يک از زالوها سمي نيستند.  

خواص بزاق زالو :

زالوی طبی با نام ( Hirudo Medicinalis ) معروف می باشد که اصولا جزء  انگلهای خون خوار به شمار می رود . طول آن به طور متوسط 12 سانتی متر و عرض آن حدود یک سانتی متر است و وزن آن 3 – 2 گرم می باشد و بصورت زنده زایی تکثیر پیدا می کند ساختمان بدنی این موجود از لحاظ سیستم عصبی بسیار ساده و ابتدایی است . جهت تکثیر و رشد معمولا در آکواریومهای بزرگ و به صورت گروهی پرورش داده می شوند بزاق زالو ( Leeches ) حاوی آنزیمهای فراوانی است که خواص درمانی متعددی دارند که به اختصار به شرح ذیل می باشند :

1 . خاصیت Anesthetic : این خاصیت باعث کاهش درد موضعی در هنگام نیش زدن میگردد که عمدتا به دلیل وجود ماده Hirudin می باشد .

2 . خاصیت Vasodilator : این خاصیت به دلیل ماده Histimine می باشد که باعث گشادگی عروق خواهد گردید .

3 . خاصیت Anticoagulant : این خاصیت به دلیل آنزیم Hyaluronidas موجود در بزاق H.M می باشد . بعلاوه این آنزیم خاصیت موکوکیتیک و آنتی بیوتیک بسیار قوی دارد در حدی که در درمان گلوکوم هم بسیار موثر هست .

4 . خاصیت Protealitic inhibitor : این حالت به دلیل وجود سه پروتئین خاص به نامهای Hirudin و Bdelin و EgLin می باشد .

الف ) Hirudin : مهارگر اختصاصی ترومبین می باشد پس در روند تشکیل لخته موثر هست این ماده امروز به طور صناعی جهت استفاده در امور طبی ساخته می شود .

ب ) Bdelin : با وزن مولکولی 5000 ، مهارگر Tripsin و پلاسمین و Acrosin می باشد و اغلب در موارد نیاز به غیر فعال کردن پلاسمین مورد مصرف دارد .

EgLin : با وزن مولکولی کم خاصیت مهارگری ELastase و cathepsin و Subtilisin و Chymotripsin را دارد که بسیار موثر در کاهش التهاب بعد از تروما و جراحی ها و مشکلات آندوتلیوم روده ای علی الخصوص بیماری کرون می باشد بعلاوه این ماده مانع تشکیل لخته به دنبال سپتی سمی در خون می گردد .

5 . خاصیت Antibiotic : آنچه را که اخیرا مورد توجه قرار گرفته است این خاصیت Leech می باشد که عمدتا به وسیله Aeromonas Hydrophila یا ( Hirudini ) که در روده زالو زندگی می کند تولید می گردد و بر روی بیماریهای ناشی از استاف اورئوس و توبرکلوز و بیماری دیسانتری و دیفتری موثر می باشد . آنزیمها و پروتئینهای متعدد دیگری نیز در کیسه های بزاقی قدامی و خلفی ( H.M ) موجود می باشند .

محققين هندوستان طي بررسي‌هاي علمي متوجه شدند كه زالو خون سياهرگي مملو از Co2 را به خون شرياني حاوي O2 ترجيح مي‌دهد و در مكيدن خون، عروقي را انتخاب مي‌كند كه داراي غلظت بالاتر و خون فاسدتر مي‌باشند.

زالو از سويي خون آلوده و فاقد O2 را تخليه مي‌كند و از سوي ديگر بزاق خود را كه حاوي ماده‌اي آنتي‌كوالاگون (هيرودين) و احتمالاً بيش از يكصد نوع ماده bioactive (مثلاً تركيبات پروستا سايكلين فرم و پروتئيني شبيه گيرنده‌هاي نيكوتينيك استيل كولين) ديگر مي‌باشد، به موضع تزريق مي‌كند. يعني دو عمل تصفيه خون و ترقيق خون را همزمان انجام مي‌دهد و بالطبع اين خون سالم سازي شده به كنترل عفونتها و عملكرد بهتر سلولهاي دفاعي خون و سيستم ايمني و افزايش اكسيژناسيون بافت‌ها منجر خواهد شد.

امروزه در مهار Venous Congestion (مهمترين كمپليكاسيون جراحي‌ها پلاستيك و ميكروسكوپي و پيوند اعضاء و گرافت‌هاي پوستي) زالو به خوبي عمل مي‌كند و مانع احتقان خون، هماتوم، ادم، ترومبوز و نكروز عضو يا فلاپ پيوند زده شده مي‌گردد(البته زالو در نارسايي شرياني يا ايسكمي بافتي چندان موثر نيست و infection‌هاي مشاهده شده پس از زالو تراپي در چنين بيماراني بوده است).

Gerald و James ضمن معرفي Case هاي متعدد و متنوعي كه با متد زالودرماني Reject پيوند عضو قطع شده آنها بهبودي يافته، بحث كاملي پيرامون عفونت‌هاي متعاقب زالو و آنتي‌بيوتيك تراپي آن ارائه داده است.

زاخارسكي و همكارانش در Report خود بيماري با ملانوم بدخيم متاستاتيكي را معرفي كردند كه طي سه جلسه زالو درماني كاملاُ مداوا شده است (تحريك رشد سلولهاي سرطاني ملانوم به دليل آنزيم مترشحه از سلولهاي ملانوم است كه هيدرودين بزاق زالو مهار كننده اين آنزيم است.)

دكتر NAZAR در Lik Sprava 1998 Aug شرح درمان ميوكارديت عفوني را با هيريدوتراپي آورده است.

پژوهشگران دپارتمان فارماكولوژي دانشگاه كنتاكي از لحاظ بيوشيمي مقايسه‌اي ميان هپسارين و هيرودين به عمل آوردند كه اثر اختصاصي‌تر هيرودين نسبت به هپارين را به دليل زير توجيه كرده‌اند :

1ـ هيرودين براي فعال شدن نياز به كوفاكتور ندارد

2ـ هيرودين اثرات پايدار و يكنواخت dose-dependent دارد

3ـ هيرودين اثر مستقيم روي مهار ترومبين دارد

4ـ هيرودين toxicity (مسموميت) نمي‌دهد.

جوزف آيتون جراح ترميمي بيمارستان ماساچوست ايالات متحده در سال 1985 وازنش(Reject) پيوند گوش يك پسربچه را با زالو مرتفع ساخت.

امروزه جامعه جراحان انگلستان پس از مشاهده اثرات معجزه آساي زالو در جراحيهاي پلاستيك و گرافتهاي پوستي و پيوند اعضاء‍، كاربرد زالو پس از پايان جراحي و حتي در حين عمل، را كاملاً پذيرفته‌اند و مورد تأكيد قرار مي‌دهند.

پروفسور ايواليو از دانشگاه مون‌پليه (فرانسه) معتقد است هنوز تمامي اسرار و خواص مثبت پزشكي زالو كشف نشده است و دست كم ده اثر درماني براي زالو قائل است.

در كشور روسيه درمان با زالو بسيار رواج يافته است بطوري كه بيماريهاي مختلف از سردرد و بيماري قلبي و پوستي گرفته تا حتي ضعف قواي جنسي را با زالو اندازي معالجه مي‌كنند.

در مسكو و اوكراين كرم‌هاي آرايشي جهت رفع چروك صورت ابداع شده است كه ماده مؤثره آن از زالو استحصال شده است.

در اوايل قرن نوزدهم سالانه 30ميليون عدد زالو از آلمان به آمريكا صادر شده و مورد مصارف درماني و طبي قرار گرفته است.

در تحقيقات ارائه شده از سوي دانشگاه استانفورد كاليفرنيا كه در مجله لارنگوسكوپ (آگوست 1998) چاپ شده است، كاربرد زالو در جراحي‌هاي پلاستيك و ترميمي با درصد موفقيت بالايي همراه بوده است. (كاهش واپس زدن پيوندها و گرافت‌ها)  

پروفسور مي‌ير، آلتون، اوخنر و هورتر معتقدند هر گونه كانون عفوني بدن را بوسيله زالو مي‌توان ريشه‌كن كرد.

زاخارين روسي معتقد است زالو موجب انبساط عروق موضع نيز مي گردد و بلكه اثر وازودلاتاسيون عمومي بدن را براي آن قائل است چرا كه مشاهده مي‌شود كه در crise هيپرتنشن، پس از مصرف زالو، فشار به حد نرمال بر مي‌گردد.

هر زالو پنج تا پانزده ميلي‌ ليتر خون مي مكد ( ده برابر حجم بدن خود ) طي مدت 120 - 15 دقيقه.

خونريزي پس از جدا شدن زالو 10 – 2 ساعت طول مي‌كشد ماده بي‌حسي تزريق شده توسط زالو در موضع سبب از بين رفتن درد حين نيش زدن و مكيدن خون مي‌شود.

هيرودين سبب:

1ـ مهار تبديل فيبرينوژن به فيبرين و بالطبع مهار انعقاد خون

2ـ شل‌شدن عضلات صاف ديواره ‌عروق و بالطبع گشادشدن عروق(Vasodilatation)

3- افزايش و بهبود فلوي خون در دكتر آلبرت كراشينيوك در روسيه دو Case جالب بدين ترتيب معرفي كرده است.

1) كودكي 6 ساله با سابقه cp ـ فلج مغزي ـ كه مدت 5 سال توانايي راه رفتن نداشته است و پس از جلسات زالو درماني بخوبي راه رفته و علايم cp ناپديد شده است.

2) زن جواني با سابقه حملات آسم Status و نازائي. طي مرحله اول هيرودوتراپي آسم وي كاملاً بهبودي يافته و پس از مرحله دوم هيرودوتراپي باردار شده و صاحب فرزند مي‌گردد! جالب است بدانيم فقط 2% اطفال متولد شده داراي آپگار 10 مي‌باشند كه اين نوزاد داراي آپگار 10 بود(!)

دانشمندان سن‌پترزبورگ روسيه طي سال‌هاي 97ـ93 دو تئوري زير را درباره توانايي‌هاي درماني زالو اثبات كرده‌اند :

الف ـ bioenergetical effect : زالوها توانايي ايجاد ثبات در مناطق حياتي را دارند. در آزمايشگاههاي بيوفيزيك و بيومكانيك انستيتو كورتكوف روي اثر زالو در kirlian effect (پرتوافكن luminescence بافتهاي بيولوژيك در ميدان‌هاي الكترومغناطيسي با فركانس بالا) مطالعه شده و متوجه شدند كه پس از زالو تراپي افزايش luminescence را شاهد هستيم و بطور قابل ملاحظه‌اي افزايش پايداري انرژتيك و سازه‌هاي اطلاعاتي در بافتها را شاهد هستيم كه با هيچ متد درماني ديگري اين افزايش حاصل نمي‌شود.

ب ـ neiro-throphical effect : ترشحات زالو موجب تحريك رشد نرون‌ها و نورودندريت‌ها و ترميم و نوسازي آنها مي‌گردد. اين كشف مي‌تواند افق روشني در درمان بيماري‌هاي ناعلاج CNS پاركينسون، اسكلروزيس(MS).CVA. ترومبوز عروق مغز، آلزايمر و . . . براي ما باز كند.

كرسي زالو درماني سن‌پترزبورگ (MAPS) در آخر توصيه مي‌كند : ما معتقديم هر پزشكي اعم از جراح آنكولوژيست، ارتوپد، دندانپزشك، ژينكولوژيست و . . . بايستي توانايي‌هاي درماني زالو را بشناسد و استفاده كند. زالو توانايي درمان گروه متنوعي از بيماري‌ها را دارد نظير : زخم معده، كوليت، پروستاتيت، برونشيت، التهابات كبد و كيسه صفرا، گاستريت، هموروييد، اغلب بيماريهاي پوستي، اسپاسم عضلاني، واريس، نازائي، آدنوم پروستات، ناباروري مردان، كاهش ميل جنسي(Impotnce)، الكليسم، ترك اعتياد(مواد مخدر).

دكتر Sawyer از مؤسسه تحقيقاتي بيوفارم انگلستان معتقد است كه در دهان زالو آنزيم ژله مانندي بنام Orgelase موجود است كه در درمان بيماري‌هاي چشمي و آرتريت روماتوئيد كاملاً كارآيي دارد.

اخيراً مطالعاتي نيز در دست اقدام است پيرامون تأثير زالو در كنترل و بهبودي تومورهاي سرطاني كه اميد مي‌رود به محافل علمي جهان عرضه گردد.

مقالات و گزارشات علمي فراواني پيرامون تكنيك‌هاي زالو اندازي، نحوه آمده‌سازي رواني بيمار. مراقبت‌هاي پس از زالو اندازي، روش نگهداري و تكثير زالو و دهها عنوان ديگر در مدلاين و كتب رفرانس leech therapy به چشم مي‌خورد كه جمع‌بندي آنها در اين مقاله ممكن نبود.

خون آشامي صفت مشترک اغلب زالوهاست. از نظر جانورشناسي زالوها در طبقه بندي آناليد ها جاي مي گيرند. زالوها کرم هايي هستند به طول يک تا چند اينچ و در هر انتها بادکش دارند. بادکش مکنده انتهاي خلفي درشت و پهن تر است حال اينکه بادکش انتهاي قدامي کوچک تر و باريک تر است. بادکش ها براي اتصال تغذيه و حرکت جانور خلق شده اند.

زالو داراي چينه دان قابل اتساعي است که مي تواند خون زيادي را در خود ذخيره کند. بعضي از زالوها ماهيچه هاي پرقدرتي دارند و مي توانند بدن خود را باز و جمع کنند به طوري که قادرند با حرکت موجي خود ماهرانه در آب شنا کنند يا در سطح جامدي بخزند. همه زالوها هرمافروديت (دوجنسي) هستند و علاقه دارند پيش از آنکه خود را گشنيده کنند با همديگر بياميزند و عمل لقاح انجام دهند و بدين ترتيب اسپرم يک زالو تخمک زالوي ديگر را بارور سازد.

زالوهاي آبزي انگل ماهي ها و لاک پشت ها هستند و معمولاً وقتي به ميزبان خود مي چسبند به سادگي او را رها نمي کنند. اغلب زالوهاي آبزي به رنگ خاکستري متمايل به قهو ه اي و داراي خطوط رنگي هستند. زالوي پزشکي نمونه اي از اين نوع زالو است.  

گزش زالوها بي درد است. آنها خود را به ميزبان هاي شناگر مي چسبانند و پوست يا مخاط را با سه آرواره شاخي خود به شکل شکاف سه شاخه مي درانند و به کل بادکش دهاني که به مثابه يک سيستم ايجاد خلأ عمل مي کند و خون را به جيب هاي قابل اتساع قسمت مياني لوله گوارش پمپاژ کرده و براي ماهي ها ذخيره مي کنند. تخم ناشي از آميزش زالوها با يکديگر به شکل پيله در خاک يا در سنگ يا کنده هاي درخت در حاشيه آب افکنده مي شود.بعضي از زالوهاي آبزي از کرم هاي خاکي و تخم قورباغه ها تغذيه مي کنند و انواع ديگري از زالوهاي آبزي که قدرت مکندگي چنداني ندارند از کرم هاي خاکي لارو و حشره و حتي لجن هاي آلي کف استخر امرار معاش مي کنند.

بعضي از اين زالوها به حلزون ها حمله مي کنند. بعضي ها که آرواره يا دندان ندارند و داراي قدرت گزش نيستند، به بريدگي هايي که خون تازه اي دارند يا به دور جانوراني که تازه کشته شده اند و خون تازه اي از آنها جريان يافته است جمع مي شوند.زالوهاي خشکي در مناطق استوايي آسيا و جزاير اقيانوس پاسيفيک و هند يافت مي شوند. انواع خون آشام اين زالوها وارد مجاري بيني و سينوس ها مي شوند و آنقدر خون مي خورند و باد مي کنند که راه فرار از اين مجاري براي آنها باقي نماند.در جنگل هاي باران خيز هند و سيلان زالوهايي در هر ردپاي گله ها تا دام يا در بوته ها و درختان وجود دارند که از طريق حس بويايي يا نور يا درجه حرارت يا حس مکانيکي به حيوان رهگذر حمله مي کنند.مواردي گزارش شده است که افراد مجروح يا مفقود در جنگل از حمله هزاران زالو از اين نوع از پا درآمده بودند.  

درمان با زالو که ريشه تاريخي صد هزار ساله دارد و مدتي به درازاي قرن گذشته منسوخ شده بود، يک بار ديگر به ميدان آمد و در جراحي و کنترل درد به کار گرفته شد.در سال 2001 پژوهشگران دانشگاه ويسکانسين در مديسون يک زالوي مکانيکي ساختند که شبيه به يک بطري کوچک بود و به يک فنجان متصل مي شد. با اين دستگاه داروي ضد انعقاد تجويز و در صورت لزوم خون گرفته مي شد.در امريکا شرکت Leeches USA Ltd هر زالوي زنده را به قيمت 6 تا 7 دلار اخيراً به بازار آورده است. پژوهشگران دانشگاه اسن (Essen) در آلمان اخيراً نتايج يک کارآزمايي باليني را گزارش کرده اند که شامل 51 بيمار مبتلا به استئوآرتريت اوليه زالو بود ه اند. اين بيماران به طور اتفاقي در يک جلسه با زالو درمان شدند به اين ترتيب که 4 تا 6 زالو در منطقه دردناک اطراف مفصل قرار داده شد و اين گروه با گروه ديگري که ديکلوفناک موضعي مي گرفتند مقايسه شد.

نتيجه اين تحقيق که در خبرنامه پزشکي Family practice news در ژانويه 2004 آمده است کاهش درد در 24 ساعت بوده. درمان با زالو آغاز شد و مجدداً اهميت يافت و اثر کاهش درد نسبت به گروه شاهد ديکلوفناک به طور بارزي بيشتر بود. (نسبت 5/53 به 3/19 در گروه زالو در مقايسه با 5/51 به 4/42 در گروه ديکلوفناک) به نقل از اين خبرنامه در يک دسته 13 موردي پيوند مجدد لب به دنبال صدماتي مانند گاز گرفتن سگ در 11 مورد از زالو استفاده شد. تمام موارد درمان شده با زالو موفق بود اما در به کار گرفتن در محل گزش زالو جوشگاه زخم ديده مي شد.

ساليان درازي بود که استفاده از زالو براي حجامت به دليل انتقال بيماري ها از جمله هپاتيت از رونق افتاده بود. مجله لارنگوسکوپ در سال 2002 پژوهشي را ارائه داده است که از استفاده مجدد زالو در بيماران مبتلا به احتقان وريدي به دنبال پيوندهاي آزاد در جراحي هاي ترميمي حکايت دارد. اين پيوندها به رغم برقراري يک جريان خون شرياني خوب به علت احتقان وريدي از بين مي روند. در اين مطالعه 450 بيمار که در فاصله ژانويه 1995 تا سال 2000 تحت درمان جراحي ترميمي سر و گردن با روش پيوند آزاد قرار گرفتند 8 بيمار يعني چيزي در حدود 8/1 درصد آنان دچار احتقان وريدي غيرقابل علاج با روش جراحي متعارف قرار گرفتند براي اين 8 بيمار برنامه زالودرماني با زالوي پزشکي مراقبت ويژه، بررسي مکرر خون، تزريق خون در صورت لزوم و پيشگيري آنتي بيوتيک عليه آئروموناس هيدرفيلا به اجرا درآمد.  

در 8 مورد برنامه مزبور موفقيت آميز بود و براي هر پيوند به طور متوسط از 215 زالو استفاده شد. محققان فوق به اين نتيجه رسيدند که با قبول عوارض و در نظر گرفتن ملاحظات و تمهيدات ويژه استفاده از اين شيوه در پيوند موفقيت آميز جراحي هاي ترميمي مي تواند سودمند واقع شود.

 

تهیه شده توسط : مجمع پژوهشگران  طب سنتی، حکیم جرجانی قم 

منبع :
ارسال نظر
نام :
ایمیل :
متن نظر :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ارسال